Stop het zieligheidsdenken over arbeidsgehandicapten

Mensen met een arbeidshandicap zijn niet zielig! En ze moeten al helemaal niet als zodanig worden behandeld.

INTERVIEW - Paul de Krom (VVD), staatssecretaris van sociale zaken, gaat de komende jaren flink bezuinigen op de regelingen voor arbeidsgehandicapten. Geen probleem, meent hij, want van hen kunnen er veel meer aan het werk. Mensen met een arbeidshandicap zijn niet zielig! En ze moeten al helemaal niet als zodanig worden behandeld. Paul de Krom (VVD), staatssecretaris van sociale zaken, gaat de komende jaren flink bezuinigen op de regelingen voor arbeidsgehandicapten. Geen probleem, meent hij, want van hen kunnen er veel meer aan het werk.

Hoe komt het dat lang niet iedereen met een beperking die wil werken een baan heeft?

"De grootste oorzaak is dat er te veel wordt gekeken naar wat mensen níet kunnen. Hulpverleners, werkgevers en bedrijven denken dat ze iemand een dienst bewijzen door hem te ontzien. Dat ligt aan ons allemaal. Er is een cultuuromslag nodig. We moeten weg van het zieligheids- en afhankelijkheidsdenken.
"De meesten willen heel graag werken. In mijn rondtocht door het land zag ik vooral gemotiveerde mensen."

Waarom neemt dit kabinet dan zoveel maatregelen om mensen te ­pushen eerder werk te aanvaarden? Bijvoorbeeld door de toegang tot een uitkering flink in te perken?

"Het probleem ligt ook bij henzelf. Als je jarenlang bij een sociale werkplaats werkt kan ik me wel voorstellen dat je een drempel over moet om daar buiten te gaan werken.

"Maar het is niet het enige wat we doen. We zorgen dat de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt beter is. Om werkgevers te stimuleren mensen met een handicap aan te nemen, hoeven ze alleen nog te betalen voor wat iemand echt oplevert. De gemeente vult de rest aan. Het gaat om alles bij elkaar."

Toch roept de wet het gevoel op dat vooral uitkeringsgerechtigden worden gestraft. De gemeente vult het loon aan, tot onder het minimumloon.

"Als je nu niet zelfstandig het minimumloon kan verdienen, kom je niet aan de bak en zit je op de bank. Dan werk je toch liever voor iets minder dan het minimumloon! Dan krijg je de kans om mee te doen. Ten opzichte van de uitkering kun je er alleen maar op vooruit gaan."

Het blijft werken onder het minimumloon. Ook voor mensen die fulltime naar vermogen werken. Begrijpt u dat vakbonden daar grote moeite mee hebben?

"Nee! Helemaal niet. Zij kunnen nu tenminste meedraaien. De gemeente vult het loon maar voor een deel aan, zodat er altijd een prikkel blijft om meer te gaan presteren. Als het lukt om meer te presteren, kom je dichter bij het minimumloon. En na negen jaar vult de gemeente het loon hoe dan ook aan tot het minimumloon. Is na vijf jaar al duidelijk dat het nooit beter zal worden, dan gaat de loonaanvulling meteen al omhoog."

En mensen van wie meteen al duidelijk is dat het niet beter wordt? Bijvoorbeeld omdat ze een progressieve ziekte hebben?
"De eerste vijf jaar vullen we hoe dan ook niet aan tot het minimumloon. Er is altijd een periode nodig om vast te stellen of ze toch meer kunnen. We willen niet meteen iemand wegschrijven."

Dan is er een grote groep die inwoont bij werkende ouders of een partner en die helemaal geen recht heeft op een uitkering. Het kost gemeenten alleen maar geld om hen aan werk te helpen. Krijgen zij nog wel begeleiding?

"Ik onderken dat het minder aantrekkelijk is om voor hen iets te doen. Daarom verplicht ik gemeenten een verordening te maken waarin staat hoe ze mensen zonder recht op een uitkering ook stimuleren aan het werk te gaan. Hoe ze dat uitvoeren is aan hen, maar mensen zonder uitkering kunnen in ieder geval ook aanspraak maken op hulp van de gemeente.

"Nee, ze kunnen geen aanspraak maken op aanvulling van het loon door de gemeente want ze hebben geen recht op een uitkering. Als dat betekent dat ze naar vermogen werken en 50 procent van het minimumloon verdienen is dat in elk geval nog meer dan als ze niets doen."

Dan moeten werkgevers een stuk massaler dan nu mensen aannemen die niet zelfstandig het minimumloon verdienen en meer aandacht nodig hebben. Waarom zou dat nu wel lukken?

"We hebben loondispensatie waardoor ze niet meer hoeven te betalen dan een werknemer oplevert. Veel werkgevers willen wel iets doen, maar ze willen geen risico's lopen bij ziekte. Die risico's nemen wij over. Dat werkgevers ervoor terugdeinzen om vaste contracten te geven? Ik heb nog altijd liever tijdelijk werk dan helemaal geen.

"Ik ga werkgevers inderdaad tot niets verplichten. Maar als ik kijk naar de successen die er zijn, kan het best. Bij alle vorige hervormingen zeiden de linkse partijen ook dat het niet zou lukken."