Nieuwe rechtszaak tegen Uber: komt het tot een dwangsom van 100 duizend euro per dag?

Meer dan een halfjaar na het oordeel van de Amsterdamse rechtbank dat Uber-chauffeurs werknemers zijn, is nog geen chauffeur in dienst. Vakbond FNV probeert dit donderdag alsnog voor de rechter af te dwingen. Volgens het techbedrijf is het vonnis onuitvoerbaar.

Het was een baanbrekende uitspraak, vorig jaar september. De Amsterdamse rechtbank oordeelde niet alleen dat de verhouding tussen Uber en zijn chauffeurs ‘aan alle kenmerken voldoet van een arbeidsovereenkomst’ maar ook dat alle chauffeurs onder de taxi-cao zouden moeten vallen. Of zij dat nou willen of niet, en wel per direct. Zeker een halfjaar is sindsdien verstreken, maar achter het stuur van de Toyota Priussen zitten nog altijd zelfstandigen of, eigenlijk, schijnzelfstandigen.

Dat moet anders, vindt FNV. Donderdag staat de vakbond wederom tegenover Uber in de rechtszaal. Deze keer om het techbedrijf te dwingen het vonnis uit te voeren. Als Uber dat niet doet, zou het bedrijf een dwangsom van 100 duizend euro moeten betalen voor elke dag dat het zich niet houdt aan de uitspraak, oplopend tot maximaal 10 miljoen euro. Het moet volgens bestuurder Amrit Sewgobind een einde maken aan de ‘onwil’ van het techbedrijf.

Niet uitvoerbaar

Maar Uber kán het vonnis helemaal niet uitvoeren, zegt Uber zelf. Directeur Noord-Europa Maurits Schönfeld heeft het heus geprobeerd. Hij voerde twee gesprekken met FNV ‘waarvan één constructief en één minder’. Hij moest tot de conclusie komen dat de taxi-cao helemaal niet gemaakt is voor ‘ons segment van taxivervoer’. Er staat immers niet in gespecificeerd wie voor de voertuigkosten moet opdraaien. Evenmin is duidelijk wanneer hij zijn chauffeurs moet belonen: als ze zijn ingelogd op de Uber-app of daadwerkelijk een rit accepteren.

‘Die cao is geschreven voor het grootste deel van de taximarkt en die bestaat uit doelgroepenvervoer (het vervoer van bijvoorbeeld leerlingen en ouderen, red.)’, aldus Schönfeld. ‘De markt voor consumententaxi’s bestaat sinds 2000 al volledig uit zelfstandige taxichauffeurs.’ Dat laatste onderschrijft branchevereniging Koninklijk Nederlands Vervoer. Waar in het beroepsvervoer chauffeurs in loondienst en dus volgens de taxi-cao werken, zijn de straattaxi’s in de grote steden al decennia het domein van de vrije jongens — vaak aangestuurd door taxicentrales zoals TCA in Amsterdam.

Er is daarbij wel een verschil met Uber: de taxicentrales zijn vaak corporaties die zijn opgericht door chauffeurs zelf. Zij hebben daardoor ook nog altijd inspraak in strategische beslissingen, zoals kortingen tijdens daluren. De meterprijs is bovendien leidend. Bij Uber is dat wel anders, stelt Sewgobind, daar beslist het Amerikaanse bedrijf ‘alles van a tot z’. ‘Van de rit, de rating tot de route. Zo heeft de Uber-chauffeur nauwelijks de vrijheid een eigen weggetje nemen als hij uit ervaring weet dat het sneller is. En dan is er ook nog dat algoritme, die doos van pandora, dat bepaalt wie welke rit krijgt en wie niet.’

Tandeloze tijger

Dat laatste argument was ook waarom de Amsterdamse rechtbank in september besloot dat er sprake was van een werkgevers-werknemersrelatie. Chauffeurs zouden ‘onderworpen zijn aan de werking van het door Uber ontworpen en eenzijdig door haar te wijzigen algoritme’. Dat het miljardenbedrijf zich tot dusver aan de uitspraak kan onttrekken, is volgens docent arbeidsrecht Johan Zwemmer van de Universiteit van Amsterdam het gevolg van het ontbreken van een sanctie daarop in het vonnis. ‘Het is een tandeloze tijger.’

Toch begrijpt hij wel waarom die dwangsom ontbreekt: de uitspraak was ongekend ‘scherp’. Of er sprake is van een arbeidsovereenkomst wordt normaal gesproken per individueel geval bepaald, legt hij uit, maar daar paste de Amsterdamse rechtbank een mouw aan door Uber eenvoudigweg te veroordelen tot het toepassen van de taxi-cao op álle 4.000 chauffeurs. ‘Ik denk dat ze hiermee een signaal wilden geven, maar Uber wel wat tijd wilden geven om het bedrijfsmodel aan te passen.’

Die tijd hadden Uber en FNV volgens Zwemmer ook kunnen gebruiken om tot een nieuw arbeidsvoorwaardenpakket te komen, zodat de praktische bezwaren bij de taxi-cao konden worden weggenomen. Waarom dat niet is gebeurd? ‘FNV heeft deur dichtgegooid voor we tot voorstellen konden komen’, zegt Schönfeld. ‘Uber deed alles om tijd te rekken tot het hoger beroep’, stelt Sewgobind. Dat dient naar verwachting volgend jaar.