Eerste fusie tussen pensioenfondsen in Nederland

Er wordt gewerkt aan de eerste echte fusies tussen pensioenfondsen in Nederland, zegt Gerard Riemen, de beoogde directeur van de federatie van pensioenfondsen, waarin de koepels van bedrijfstak- (VB), ondernemings- (OPF) en beroepspensioenfondsen (UvB) binnenkort opgaan.

"De eerste multi-OPFs komen van de grond", aldus Riemen, tot op heden directeur van de VB, in een interview met Dow Jones Nieuwsdienst.

De belangenbehartiger van de pensioensector ziet het samengaan van fondsen die gelieerd zijn aan dezelfde onderneming als meest voor de hand liggend.

Bij tal van bedrijven hebben verschillende personeelsrangen verschillende pensioenfondsen. Ook bij fusies tussen bedrijven zijn de afzonderlijke pensioenfondsen vaak blijven voortbestaan.

Consolidatie komt volgens Riemen de slagvaardigheid van de besturen ten goede. "Het gaat om verbetering van de governance."

Voor bestaande regelingen heeft het samengaan van de fondsen overigens geen gevolgen, wijst Riemen. Opgebouwde rechten en aanspraken op opgebouwd pensioenvermogen blijven onverminderd van kracht.

Pensioenfondsbesturen staan voor grote uitdagingen. De financiële crisis heeft gaten geslagen in de belegde vermogens, terwijl de verwachte toekomstige verplichtingen zijn toegenomen door de lage rente en de gestegen levensverwachting.

Dit was ook de aanleiding voor de pensioenfondskoepels VB, OPF en UvB om samen te gaan. "We moeten als sector een geluid laten horen", aldus Riemen. "Als we dat niet doen, zijn we allemaal verliezers."

In augustus maakten De Nederlandsche Bank en het ministerie van Sociale Zaken en Welzijn bekend dat 14 pensioenfondsen achterlopen op hun herstelplan om de opgelopen dekkingstekorten weg te werken en zij mogelijk moeten overgaan tot het korten op uitkeringen. Daarbij ging het in totaal om 150.000 tot 175.000 pensioengerechtigden.

Inmiddels, ruim een maand later, schat Riemen dat de pensioenen van "miljoenen Nederlanders" in de gevarenzone verkeren. "Met het huidige toezicht en toepassing van de huidige parameters staat er wat te gebeuren", zo voorspelt hij.

Daarbij maakt hij nadrukkelijk onderscheid tussen risico's voor de pensioenfondsen die voortkomen uit de lage rentestand en risico's die voortkomen uit de hogere levensverwachting.

Langer leven betekent dat het opgebouwde pensioenvermogen over een langere tijd uitgekeerd moet worden, waardoor de uitkering in kleinere partjes moet worden verdeeld. Riemen: "Korten op grond van de gestegen levensverwachting: oké."

Korten op grond van de lage rente is volgens Riemen "wat anders". Hij is van mening dat de huidige rentecurve "bijzonder" is. "Toezichthouders zouden zich dan ook moeten afvragen: "Hoe komt deze curve tot stand en hoe moeten we hiermee omgaan?"

Riemen wijst op de interventies op de kapitaalmarkten, die overheden sinds de kredietcrisis doen om het interbancaire systeem op gang te houden. "Overheden en centrale banken zijn massaal obligaties aan het kopen", vat hij samen. "Het gevolg is dat de swap-rente gezakt is tot onder het vergelijkbare rendement op Nederlandse staatsobligaties." Bij het opstellen van de herstelplannen voor fondsen met onderdekking is de rentecurve, van swap-rentes die gebruikt worden voor het contant maken van pensioenfondsverplichtingen, vastgeklikt. Riemen vindt het onterecht dat dit bij de tussentijdse evaluatie ongedaan gemaakt wordt, om vervolgens de toevallig extreem platgedrukte curve van het moment toe te passen.

Riemen wil niet per se af van de swap-rente, maar wel van de volatiliteit van de buffers van pensioenfondsen, die zulke momentopnames van de swaprente tot gevolg hebben. Studies van het Actuarieel Genootschap concluderen dat er voor de swap-rente zelf niet direct een riscovrij alternatief voorhanden is, wijst hij.

De swap-rente is het markttarief, waartegen financiële instellingen leningen met verschillende looptijden uitruilen. Vanwege de enorme omvang van deze markt wordt de swap-rente vaak beschouwd als de risicovrije rente.

Riemen blijft voorvechter van het Nederlandse collectieve pensioensysteem, waarbij werknemers veelal verplicht zijn om eraan deel te nemen. Dat 90% van de Nederlanders op een of andere wijze deelneemt aan een pensioenfonds noemt hij een "verworvenheid".

De risico's moeten dan wel "in balans" gebracht worden, voegt hij daaraan toe. Het stelsel "pretendeert garanties" te bieden voor de uitkeringen aan pensioengerechtigden", aldus de voorman. Omdat daardoor alleen gestuurd kan worden met de indexatie en de premies ontstaat er een situatie waarin "jongeren de dupe lijken te worden".

In het ergste geval belanden fondsen in "een neerwaartse spiraal", waarin ze niet genoeg geld in kas hebben en leeglopen, doordat ze te hoge pensioenen uitkeren. "Dan moet er gekort worden", zegt Riemen resoluut.

De federatie zal zich daarom hard maken voor een structurele aanpassing van de pensioencontracten, waarbij deelnemers duidelijker risico op zich nemen. Er zou dan ook een betere link kunnen worden gelegd tussen risico en rendement. Pas dan zou er voor het verdisconteren van de verplichtingen ook naar een andere rente dan de risicovrije rente gekeken kunnen worden.

Het wijzigen van de pensioencontracten is een zaak van de sociale partners. Zij zouden zich hier serieus over moeten buigen, vindt Riemen.

Het eerste advies dat Riemen voor een nieuw kabinet heeft, is het uitvoeren van het pensioenakkoord dat de partners eerder dit jaar sloten. Dat betekent zo snel mogelijk de pensioengerechtigde leeftijd optrekken naar 66 jaar en vervolgens naar 67 jaar in 2015