Bedrijven schenden privacywet met tienduizenden drugstesten op personeel

Jaarlijks worden tienduizenden eenmalige testen op drugsgebruik op de werkvloer aangewend om het personeel te controleren. Dat doen werkgevers soms zelf, en soms met hulp van commerciële testbedrijfjes. Dat blijkt uit onderzoek van het platform voor onderzoeksjournalistiek Investico voor onder meer De Groene Amsterdammer, Trouw en de Gelderlander. Testbedrijven, of het beveiligingspersoneel van een bedrijf, nemen ‘aan de poort’ speeksel af bij werknemers om te ontdekken of werkzame resten van alcohol, kalmerende medicijnen, marihuana en (meth)amfetamine in het systeem van de werknemer zitten.

Testen op drugs is vanwege de privacywet slechts onder zeer beperkte voorwaarden toegestaan. Binnen een bedrijf mag alleen de bedrijfsarts testen, waarna de uitslag valt onder het medisch beroepsgeheim. Wettelijk mogen alleen chauffeurs, schippers, machinisten en piloten in werkverband getest worden op drugsgebruik.

Het testen door commerciële bedrijfjes is inderdaad illegaal, maar niet zonder reden, zeggen verschillende partijen. Eén van de bedrijven die helpt met verslaving op de werkvloer, ArboFit, deelde geanonimiseerde resultaten uit drugscontroles met Investico om het ‘taboe’ op testen te doorbreken. Daaruit blijkt dat bij jonge werknemers drugs, waaronder de harddrug amfetamine (‘speed’), in opkomst zijn.

Zwaar werk verlichten

Zware werkomstandigheden lijken het amfetaminegebruik te bevorderen. Met name arbeiders met een Oost-Europese achtergrond die op flexibele contracten repetitief werk verrichten, grijpen regelmatig naar speed, vertellen (verslavings)hulpverleners. Uit één steekproef aan de poort bij een voedselverwerkingsbedrijf bleek dat 5 procent onder invloed was van de harddrug, 6,5 procent testte positief op THC, de werkbare stof in marihuana. 2,6 procent had alcohol in het systeem.

Producent van de test Dräger ziet de verkoop van de testkits in Nederland al jaren stijgen. Een scala aan bedrijven heeft volgens de producent interesse: visinkopers, bakkerijen en zelfs zorginstellingen. Precieze cijfers wil Dräger niet noemen, maar jaarlijks verkoopt het tussen de vijftig- en zeventigduizend drugstesten. Een deel daarvan gaat naar de enige niet-medische instantie in Nederland die mag testen op drugs: de politie.

Geen klachten ontvangen

Werkgevers die hun personeel laten testen op drugs overtreden de wet, bevestigt privacywaakhond Autoriteit Persoonsgegevens (AP). De AP is niet op de hoogte van de omvang van de illegale testpraktijk en kreeg de afgelopen jaren geen klachten van werknemers.

De Nederlandse Vereniging van Arbeids- en Bedrijfsartsen is ontstemd over drugstesten door werkgevers en de inzet van commerciële testbedrijven. Drugsverslaving is een medische kwestie, zegt voorzitter Gertjan Beens. “Als een werkgever twijfelt aan de inzetbaarheid van een werknemer op medische gronden moet hij een bedrijfsarts inschakelen. Klaar. Je moet zoiets belangrijks niet overlaten aan marktpartijen.” De Inspectie SZW wil geen reactie geven op de onderzoeksbevindingen.

Sneller werk met speed

Arbeidsmigranten bevestigen het drugsprobleem op de werkvloer, blijkt onder meer uit gesprekken van Investico met meer dan dertig Europeanen die in Nederland werken als uitzendkracht en uit online fora waar ervaringen worden uitgewisseld. Collega’s die onder invloed van speed sneller werk afleveren worden beloond door hun Nederlandse werkgevers, vertellen verschillende Poolse uitzendkrachten. Soms zouden de teamleiders zelfs van het drugsgebruik weten. 

Zeker in sectoren met zwaar en eentonig werk is middelengebruik een reëel probleem, stelt eigenaar Stephan Roelofs van drugspreventiebedrijf ArboFit. “In opdracht van de klant laten we gezondheid en veiligheid prevaleren boven privacyregeltjes. Medewerkers hebben recht op veilig werken.”

Op verzoek van werkgeversorganisatie VNO-NCW werkt het Ministerie van Sociale Zaken sinds vorig jaar aan een verruiming van de regels. Er wordt gesleuteld aan een conceptwet om bedrijven in de chemische sector ook toe te staan periodiek te testen. Het wetsvoorstel is allang ingehaald door de praktijk, zegt producent van de drugstesten Dräger. “Het grote probleem zit niet zozeer in de chemische sector”, aldus directeur Patrick van Vugt. “Een groot deel van die bedrijven neemt allang de vrijheid om controles uit te voeren.”